ویژه های خبری
تاريخچه
با ورود كارشناسان نفتي اروپایی به ايران ، ورزش اسكواش در مناطق نفت خيز جنوب كشور براي پركردن اوقات فراغت كارشناسان راه اندازي شد كه البته كارمندان ايراني شركت نفت هم در اين رهگذر به اين ورزش علاقه‌مند شدند

تاريخچه  اسكواش

مقدمه

            ثبت تاریخ سندی معتبر است که وقایع مکتوب ، آینه تمام عیاری برای چگونگی شکل گرفتن ساختار اجتماعی امروز ما را در دسترس قرار می دهد و خوب می دانیم که بدون گذشته در حال بی موجودیت عینی نمی تواند در بر داشته باشد . با بررسی های صورت گرفته متوجه شدیم که در فدراسیون اسکواش که متولی این ورزش در کشور ایران است هیچ نوع مستنداتی درباره تاریخ صحیح و دقیق اسکواش در کشور در دست ندارد و این ضرورت ایجاد شد که با صرف وقت فراوان تاریخچه و سوابقی از ظهور اسکواش به تفکیک در هر استان داشته باشیم که مورد بهره برداری حال و آینده قرار گیرد .

مسعود سلیمانی ، رئیس فدراسیون اسکواش جمهوری اسلامی ایران

تاريخچه اسكواش درجهان 

 رشته ورزشیاسکواش تاریخچه ای خاص دارد.بازی هایی که با استفاده ازدیوار وپرتاب انواع توپ های دست ساز مثل گوی های پارچه ای و چوبی به سمت آن وکنترل آن دربرگشت ها دربسیاری از کشورها وجود داشته است. حتی امروزه دربرخی از بازی های سنتی وبومی کشورها، اشکالی از این نوع فعالیت ها به چشم می خورد،ازجمله بازی هایی که درآن با استفاده از مشت ، کف دست و چوب یا راکت به توپ ضربه زده می شود. د سال 1148میلادی (527 هجري شمسي ) یک سرگرمی به نام کف دست[1]  میان فرانسوی ها متداول بود.اوایل قرن 19میلادی فکراستفاده از راکت وتوپ باعث بوجودآمدن گونه های مختلف از بازی ها شد.

زندانی های زندان فلیت برای سرگرمی و جلوگیری از افسردگی و بی حرکتی با راکت و توپ را به دیوارمی زدندوباعث ظهور بازی ای به نام راکتس[2] شدند. درسال 1820میلادی بازی راکتس به سرعت به چند مدرسه در انگلستان ورود کرد و با رونق گرفتن این بازی درمدارس،

درسال 1830اسکواش درمدرسه هارو به وجودآمد. شاگردان این مدرسه به کمک راکت سعی می کردند با قدرت به توپ ضربه بزنند وهنگام برگشت آن از دیوار ، دوباره خودرا به آن برسانند واین عمل را تکرار  کنند. جاذبه ها وهیجان بازی به زودی باعث رشد آن شد تا جایی که درسال 1864 میلادی اسکواش  رسمیت یافت ونخستین زمین های  اختصاصی آن ساخته شد.مانند بسیاری از ورزش های آن زمان ، اسکواش نیزاستانداردمشخصی برای شیوه بازی،ساخت وابعادزمین و وسایل لازم خود نداشت.

ازسال 1874 میلادی این بازی ومسابقات اش درانگلیس رسمیت پیدا کرد ودرسال1883 میلادی اولین زمین اسکواش درآکسفورد انگلیس ساخته شدو درسال 1911 انگلیسی ها قانون بازی اسکواش وابعادزمین آنرا ضابطه مندکردند واین ضوابط به مرور به شکل امروزی درآمد.درسال  1967ميلادي  (1346 هجري شمسي )فدراسیون بین المللی اسکواش با 7کشور مصر،انگليس ،استرالیا،آفریقای جنوبی،پاکستان،هندو نیوزیلند شکل گرفت ودرسال 1992نام آن به فدراسیون جهانی اسکواش تغییرکرد.

 کشورهای عضو این فدراسیون به مرور افزایش یافت تا جایی که درابتدای سال 2004 تعداد اعضای آن به 150 عضورسید.این فدراسیون مورد تایید کمیته بین المللی المپیک وعضو انجمن عمومی فدراسیون های ورزشی بین المللی است.

فدراسيون جهاني اسكواش در 10 سال گذشه تلاش هاي گسترده اي براي حضور اين رشته ورزشي درالمپيك آغاز كرده است.

از معروف ترين چهره هاي اسكواش جهان دربخش مردان مي توان به جهانگير خان و جانشير خان هردو از پاكستان ودر بخش بانوان نيكول ديويد از مالزي اشاره كرد . در سال هاي اخير اسكواش بازان مصري با نتايج درخورتوجه خود موفق به حضور در صدر رنكينگ هاي بانوان و مردان جهان شده اند .

تاريخچه  اسكواش درايران

با ورود كارشناسان نفتي اروپایی به ايران ، ورزش اسكواش  در مناطق نفت خيز جنوب كشور براي پركردن اوقات فراغت كارشناسان راه اندازي شد كه البته  كارمندان ايراني شركت نفت هم در اين رهگذر به اين ورزش علاقه‌مند شدند .

از ساخت نخستين كورت اسكواش دركشورمان اطلاعات دقيقي دردست نيست ولي مي توان با اطمينان گفت اولين  كورت هاي اسكواش متعلق به شركت نفت در مسجد سليمان ، آبادان ، گچساران و تهران ساخته شده است.
اسكواش در دهه 1330 در استان های خوزستان وتهران داراي  سالن های تمرینی بود ومسابقات قهرمانی از سوی شرکت نفت و بانک ملی برگزار می شد .

سيد جليل كازروني متولد 1322 درآبادان يكي ازپيشكسوتان اسكواش ايران فرزند مرحوم سيدخليل الله كازروني که به نوعی نخستین فرد ایرانی بوده که اسکواش را بصورت سازماندهی شده در خوزستان بازی می کرده است وی   اسكواش را بطور اصولي درسنين 16 تا 18 سالگي  درخارج از کشور آموزش ديده است  . به گفته سيد جليل كازروني كلوب تهران [3]درخيابان كوشك دردهه 1330 داراي كورت اسكواش بوده است ضمن اينكه نخستين كورت هاي اسكواش در آبادان هم دراوايل دهه 30 ازطريق شركت نفت درمحله بريم ساخته شده است.

مرحوم سيد خليل الله كازروني كه به نوعي قدیمی ترین ایرانی است که اسکواش را رشته تخصصی خود قرار داده بود ، عضو هيئت مديره كنسرسيوم شركت نفت بعداز ملي شدن نفت بوده وتلاش هاي گسترده اي براي توسعه اين رشته ورزشي ازطريق شركت نفت انجام داده است .

مجله  كيهان ورزشي درتاريخ 13 بهمن سال 1335 به برگزاري سومين دوره مسابقات اسكواش با نام جام تكش در باشگاه نفت تهران اشاره كرده كه اين خود نشان دهنده قدمت اسكواش درپايتخت به شمار مي رود.

باشگاه اسكواش شركت نفت درمحله الهيه تهران قرار دارد واز بدو تاسيس تاكنون به عنوان يكي از مراكز مهم اسكواش شاهد حضور چهره هاي مهم اسكواش ايران چون مرحوم خليل الله كازروني وآقاي مظفريان ازهمكاران مرحوم كازروني درشركت نفت بوده است.

به دليل قوانين خاص اسكواش وجذابيت اين رشته ورزشي بسياري از افراد تحصيلكرده ومشهور با اسكواش آشنايي دارند.

مرحوم پروفسور محمد حسن گنجي پدرعلم جغرافياي نوين ايران درگفتگويي از وجود يك كورت اسكواش دربانك شاهي دراوايل دهه 1320درتهران خبرداده است که برادر وی غلامعلی گنجی مدیریت باشگاه بانک مذکور را عهده دار بوده است  .

با تشكيل اداره تربيت بدني بانك ملي به سال 1316 دردهه 1330 يك كورت اسكواش در باشگاه بانك ملي تهران واقع در خيابان فردوسي افتتاح مي شود.

درسال 1342 كورت اسكواش شركت نفت واقع درمنطقه الهيه تهران با نام باشگاه 25 شهريور راه اندازي شد  و با افتتاح باشگاه شاهنشاهي يا همان باشگاه انقلاب فعلي به سال 1337 درتهران دراواخر دهه 40  يك كورت اسكواش نيز دراين مجموعه ساخته مي شود .

با ورورد جدّی مسوولين كشور به امر توسعه ورزش درابتداي دهه 50 وكسب ميزباني بازي هاي آسيايي ،  نخستين فدراسيون اسكواش ايران با حمايت مسولين تربيت بدني شركت ملي نفت [4]به رياست عباسقلي بختيار از مسوولين شركت ملي نفت ودبيري دكتر محمود نائینی درسال 1352 با بودجه ساليانه 500 هزارتومان تاسيس شد.

متاسفانه پس از گذشت مدتي به دليل انحلال سازمان تربيت بدني وقت درسال 56 ، فدراسيون نوپاي اسكواش منحل شد ولي فعاليت ها و اقدامات علاقمندان واقعي اسكواش متوقف نشد بطوري كه با برگزاري مسابقات لدر و برنامه هاي آموزشي در باشگاه نفت و انقلاب تهران با حضور چهره هايي چون سيد جليل كازروني ، سهراب مهريزدان  ،محسن كاشفي ، وحيد كياني ، فرشادسياوشي ، صادق سميعي ، وزيرجهان يوسف زئي به جذب علاقمندان اسكواش دردر اواخر دهه 1350 به راه خود ادامه داد.

از طرفي با حضور چهره هایي چون عباس افتخاري ، دكتر ماشاالله ابراهيمي ودكتر دولت آبادي درباشگاه بانك ملي وحضور كارمندان سفارت خانه هاي خارجي تنور اسكواش در بانك ملي همچنان گرم بود.

با پيروزي انقلاب اسلامي درسال 1357 و به دليل وقوع جنگ تحميلي درسال 1359 به دليل شرايط خاص كشور راه اندازي فدراسيون ها ورشته هاي جديد دردستور كار سازمان تربيت بدني وقت نبود تا اينكه پس از پايان جنگ در سال 1367وراه اندازي رشته هاي جديد ازسوي سازمان تربيت بدني وقت ، درابتداي  دهه 70 كميته اسكواش درفدراسيون بدمينتون تاسيس شد و پس از تلاش ها وكوشش هاي اهالي اسكواش  درسال 1371 وبطور رسمي در مرداد 1372 و در دوره رياست دكتر حسن غفوري فرد درسازمان  تربيت بدني وقت ، غلامحسين فرزامي از پيشكسوتان فوتبال ايران ، رياست فدراسيون اسكواش جمهوري اسلامي ايران را برعهده گرفت.

فدراسيون اسكواش در سال 1994 ميلادي مطابق با سال 1373 هجري شمسي به عضویت فدراسیون آسیایی[5](ASF) و جهانی [6](WSF) درآمد.

در سال 1375 یک دوره کلاس مربیگری بین المللی با حضور آقای فرهان سمیع اله خان از کشور پاکستان تشکیل شد و 25 نفر در سراسر کشور تحت آموزش قرار گرفتند همچنین در این سال یک دوره کلاس داوری در سطح آسیا توسط آقای منیر شاه رئیس کمیته داوران فدراسیون آسیا تشکیل و تعداد 12 نفر تحت آموزش قرار گرفتند.

ساخت سالن هاي شهيد حيدرنيا درسال 1378 درتهران وبرگزاري نخستين دوره مسابقات بين المللي دهه فجر به سال 1375 درباشگاه انقلاب تهران ، برگزاري نخستين دوره كلينيك داوري با حضور مدرس آسيايي به سال 1375 درتهران وهمچنين حضور دربازي هاي آسيايي 2002بوسان وبازي هاي غرب آسيا درسال 1381 به همراه حضور برخي مربيان پاكستاني دركشورمان وو ارتباط بين المللي با كشورهاي منطقه ازجمله كويت وراه اندازي هيئت هاي استاني درشهرهاي مهمي چون يزد ، كرمانشاه ، اصفهان ، زاهدان  ، اهواز ، اراك وجزيره كيش باعث بسط وگسترش اين رشته شد.

در شهريور سال 1382 دكترحميد قاسمي با حكم مهندس محسن مهرعليزاده رئيس وقت سازمان تربيت بدني به عنوان دومين رئيس فدراسيون اسكواش جانشين غلامحسين فرزامي شد.

ابداع رشته اسكواش باز یا تک دیواره درسال 1382،برگزاري نخستين دوره كلاس بين المللي مربيگري سطح يك آسيا با حضور مدرس آسيايي به سال 1382 درتهران ، استخدام مربي خارجي براي تيم ملي از مصر وپاكستان درسال 1383 ، برگزاري نخستين دوره مسابقات بين المللي  زنان مسلمان در سال 84 درتهران و پي اس اي[7] درسال 1385 دركيش وشركت درچند دوره مسابقات آسيايي و جهاني و راه اندازي هيئت استاني فعالي چون گلستان ، فارس از ديگر اقدامات مهم فدراسيون از سال 1382 تا 1386 بود.

در آذر سال 1386دكتر محمدشریف ملک زاده به عنوان سومين رئيس فدراسيون اسكواش با حكم مهندس محمد علي آبادي رئيس وقت سازمان تربيت بدني جانشنين دكتر حميد قاسمي شد.

نخستين حضور بانوان درمسابقات قهرماني جوانان آسيا و همچنين كسب عنوان پنجمي جوانان آسيا تيم پسران درسال 87 به همراه كسب نخستين مدال بين المللي اسكواش ايران توسط آريا فاضلي منش درمسابقات اسكاتيش اوپن جونيور درهمان سال دراسكاتلند وبرگزاري جشن روز اسكواش با حضور رئيس وقت سازمان تربيت بدني ، راه اندازي نخستين دوره ليگ حرفه اي مردان درسال 1388از مهم ترين اتفاقات مسئولیت وی دراسكواش بود.

دراسفند سال 1388 نیز مسعودسلیمانی به عنوان سرپرست فدراسيون اسكواش ودر تير سال 1389 با موفقيت در مجمع انتخابات  با حكم دكترعلي سعيدلو رئيس وقت سازمان تربيت بدني به عنوان سومين رئيس فدراسيون اسكواش جانشين دكترملك زاده شد.

در شهريور سال 1393 با برگزاري انتخابات فدراسيون اسكواش مسعود سليماني بار ديگربا كسب اكثريت آرا به مدت 4 سال ديگر به عنوان رييس فدراسيون اسكواش انتخاب و با حكم دكتر محمودگودرزي وزيروقت ورزش و جوانان به اين سمت منصوب شد . مهم ترين اقدامات انجام شده دردوبخش همگاني وقهرماني ازسال 1389 تا كنون :

همگاني :

1-      راه اندازي انجمن اسكواش درآموزش وپرورش درسال 1390 و برگزاري نخستين دوره مسابقات دانش آموزش پسر و دختر كشور در سال 1395

2-      كسب عنوان سوم فدراسيون  هاي موفق در بخش استعداديابي در سال 1394 از سوي وزارت ورزش و جوانان

3-      راه اندازي انجمن اسكواش درشهرداري ها و ورود اين رشته ورزشي با ساخت  كورت هاي پاركي ووميني اسكواش درسال 1390در تهران

4-      راه اندازي 31 هيئت استاني

5-      انعقاد تفاهم نامه با سازمان زندان ها

6-      انعقاد تفاهم نامه با تربيت بدني ستاد نيروهاي مسلح و تربيت بدني نيروي دريايي ارتش و برگزاري نخستين دوره مسابقات نيروي دريايي ارتش

7-      انعقاد تفاهم نامه با وزارت علوم ، تحقيقات وفناوري

8-      انعقادتفاهم نامه با پ‍ژوهشگاه تربيت بدني

9-      انعقاد تفاهم نامه با دانشگاه آزاد اسلامي

10-  افزايش آمارورزشكاران سازمان يافته از 3000 نفر به  قريب 18000 نفر

11-  افزايش تعداد كورت هاي كشور به بيش از 150 واحد دركشور دردوبخش خصوصي و دولتي

12-  تشكيل تيم هاي هنرمندان بانوان و مردان براي صحه گذاري اسكواش در كشور

13-  سطح بندي كلاس هاي آموزشي مطابق با سرفصل هاي آموزشي آسيا

14-  برگزاری دو دوره مربیگری سطح 2 آسيايي (level 2)  درتهران

15-   انتخاب سيد عليرضا سنايي  به عنوان بهترين مربي سال آسيا به لحاظ پيشرفت درسال 2012

16-  انتخاب مسعودقره ضياالديني  به عنوان بهترين مربي سال آسيا به لحاظ ترويج درسال 2016

17-  كسب مجوز برگزاري كلاس هاي سطح يك آسيا توسط وزيرجهان يوسف زيي و سيد عليرضا سنايي

18-   ساخت و بهره برداري از نخستين كورت شيشه اي (Glass Court )استاندارد به دست توليدكنندگان داخلي درتهران به سال 92

قهرماني :

1-      كسب 4 مدال برنز تاريخي جوانان آسيا 2015 در رده هاي كمتراز 19 ، 17 ، 15 و 13 سال توسط سجادزارعيان ، عليرضا شاملي ، محمدرضا جعفرزاده و دانيال قاروني و دريافت جوايز از سوي رياست جمهوري براي نخستين بار

2-       کسب 2 مدال برنز جوانان آسیا 2017 در کشور اردن در رده های کمتر از 19 و 15 سال توسط علیرضا شاملی و دانیال قارونی برای نخستین بار در خارج از ایران

3-       عنوان نخست مسابقات ستارگان جوانان جهان پنانگ مالزي 2016 و مسابقات كي ال مالزي 2015 در رده كمتر از 19 سال  توسط سجاد زارعيان

4-      كسب رتبه ششم رنكينگ فدراسيون جهاني اسكواش از سوي سجادزارعيان در سال 2016

4-      كسب رتبه سوم نخستين دوره مسابقات اسكواش غرب آسيا درسال 1392

6-      عنوان دوم فرزادشكوهي در مسابقات کی ال مالزي 2014 (رده كمتراز 19 سال )

7-      كسب عنوان پنجمي پسران آسيا در مسابقات سال 2017 هنگ كنگ

8-      طراحي و اجراي 5 رويداد حرفه اي بين المللي مردان با جوايز دلاري  از سال  1395

9-      ميزباني پرافتخار ایران در مسابقات قهرماني جوانان آسيا دردوبخش دختران و پسران درسال 1391 و 1393 در جزيره كيش و 1394 در تهران

10-    تاسيس نخستین فدراسيون اسكواش غرب آسيا به رياست ايران با مركزيت تهران

11-   احياي مجدد مسابقات بين المللي ايران جونيور و دریافت رتبه گولد از آسیا جهت حضور در مسابقات بين المللي

12 -  برگزاری نخستین دوره مسابقات بین المللی اصفهان جونیور در سال 1396

13 -  راه اندازي نخستين دوره ليگ اسكواش بانوان درسال 89

14-  برگزاري ليگ برتر ودسته يك اسكواش بانوان و مردان و استمرار آن ها با حضور 30 تيم

لازم به ذكر است سند راهبردي فدراسيون از سال 1391 تدوين و همه ساله به روز رساني مي شود كه در سال 1395 سند راهبردي 4 سال فدراسيون تا سال 1398 مورد تاييد وزارت ورزش و جوانان قرارگرفت

تاريخچه اسكواش دربخش بانوان

در بخش بانوان شكل گيري رسمي اسكواش از سوي خانم فرشته قضايي وزيري با فراهم كردن مقدمات راه اندازي اسكواش دربخش بانوان درسال 1374 آغاز شد و در ابتدا خانم رادبخت از كارمندان سازمان تربيت بدني به عنوان نخستين مسوول هيئت اسكواش زنان استان تهران منصوب شد تا اينكه درتير سال 1379 خانم فرشته وزيري به عنوان نخستين مسوول انجمن اسكواش بانوان ازسوي اداره كل ورزش بانوان سازمان تربيت بدني منصوب شد.

نخستين دوره مربيگري اسكواش بانوان نيزدر سال 1378 به مدرسي خانم فرشته وزيري برگزار شد و خانم ها پريوش جهانباني ،ايران و هما افلاطوني ، منيژه اشتهاردي و زهراكفترك موفق به كسب دريافت كارت مربيگري شدند

در بخش بانوان از ابتدای تاسیس انجمن بانوان كشور درسال 1379 خانم ها فرشته قضایی وزیری (1379 تا 1380 )، فرانک حیدری ( 1380 تا 1382 ) و ژاله گورزی  ( 1382 تا 1383 ) این مسوولیت رابه عهده داشتند

در سال 1383 با اصلاح اساسنامه فدراسيون هاي ورزشي روساي انجمن هاي رشته هاي ورزشي بانوان در فدراسيون ها با سمت نايب رييس بانوان ادغام شدند و از آن سال خانم ها ژاله گودرزی از سال 1383 تا 1387 ، نجمه السادات کاشفی از 1387 تا 1388 ، معصومه باکوچی از 1388 تا 1389 ،  فاطمه رستم پور از 1389 تا 1390و دکترالهام شیرزاد از سال 1390 تاكنون عهده دار سمت نايب رئيسي بانوان فدراسيون اسكواش بوده اند. 

كوبان

همچنين به دليل فرهنگ سازي اين رشته ورزشي با تصويب فرهنگستان زبان وادب فارسي نام كوبان براي اسكواش پيشنهاد شد.



[1]Le paume

[2]Rackets

[3] باشگاه كلوب تهران درخيابان كوشك درحال حاضر متعلق به تشكيلات نابينايان است

[4] آقاي اميرنويدي روابط عمومي وقت تربيت بدني شركت ملي نفت وآقايان جعفرنامدار ، غلامحسين فرزامي ، پرويز دهداري ومرحوم شيرزادگان ازاعضاي هيئت مديره تربيت بدني شركت نفت

[5] ASIAN   SQUASH   FEDERATION

[6] WORLD SQUASH FEDERATION

[7] پي اس اي (PSA) نام سازمان حرفه اي اسكواش مردان و زنان جهان است :ASSOCIATION  SQUASH   PROFESSIONAL